ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ

Παράγραφος είναι το θεματικά αυτοτελές τμήμα του γραπτού πεζού λόγου, το οποίο
διαθέτει νοηματική ενότητα και είναι στενά συνδεδεμένο με το συνολικό κείμενο.
Ο ρόλος της παραγράφου
Με τη χρήση της παραγράφου, επιδιώκεται η αποτελεσματική μεταβίβαση επαρκών
πληροφοριών, που φωτίζουν μια πλευρά του ευρύτερου προβληματισμού ενός
θέματος.
Η παράγραφος αποτελεί μικρογραφία της έκθεσης τόσο δομικά όσο και λειτουργικά.
Παράγραφος                                              Έκθεση (δοκίμιο)
Θεματική πρόταση- περίοδος                 Πρόλογος
Λεπτομέρειες (σχόλια)                             Ανάπτυξη
Περίοδος κατακλείδα                               Επίλογος

Λειτουργικά
Όπως η έκθεση, έτσι και η παράγραφος προσεγγίζει μια πτυχή ενός προβλήματος –
φαινομένου, το αναπτύσσει διεξοδικά και προσφέρει, καταληκτικά, έγκυρο και
χρήσιμο πληροφοριακό υλικό στον αναγνώστη.

Ειδικότερα:
Η παράγραφος δεν έχει την αυτοτέλεια της δοκιμιακής έκθεσης γιατί εξαρτάται
νοηματικά από την προηγούμενη και προετοιμάζει την επόμενη.
Οι παράγραφοι διακρίνονται μεταξύ τους μορφικά και νοηματικά:
Μορφικά
Ο πρώτος στίχος δε βρίσκεται στο ίδιο ύψος με τους άλλους στίχους, η πρώτη λέξη
γράφεται πιο μέσα από τις πρώτες λέξεις των στίχων.
Νοηματικά
• Πολλές παράγραφοι μαζί, οργανωμένες λογικά γύρω από ένα νοηματικό κέντρο,
συναποτελούν την έκθεση.
• Ένα γραπτό κείμενο χωρίς επιμελημένη παραγραφοποίηση προδιαθέτει αρνητικά
τον αναγνώστη και τον απωθεί αισθητικά.
• Ο χωρισμός μιας έκθεσης σε παραγράφους είναι μια μορφή στίξης. Όπως το
κεφαλαίο γράμμα στην αρχή της πρότασης δείχνει ότι αρχίζει μια νέα νοηματική
ενότητα, έτσι και ο χωρισμός της έκθεσης σε παραγράφους ενημερώνει τον
αναγνώστη σε μια νέα φάση του θέματος.
• Η έκταση μια ολοκληρωμένης νοηματικά και λειτουργικής παραγράφου θα πρέπει
συμβατικά να οριοθετείται μεταξύ 8 – 15 στίχων. εξαίρεση αποτελεί η μεταβατική
παράγραφος, η οποία, επειδή δεν έχει αναπτυξιακό χαρακτήρα αλλά συνδετικό,
συγκροτείται από λιγότερου στίχους.
• Όλα τα γραπτά κείμενα χωρίζονται σε παραγράφους, γιατί αυτό υπηρετεί και
σηματοδοτεί την ολοκλήρωση ενός νοήματος και τη μετάβαση σε μια άλλη
νοηματική ενότητα.

ΔΟΜΗ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ

Α. Θεματική περίοδος
Είναι η πρόταση που εκθέτει την ιδέα και αναγγέλλει το περιεχόμενο της
παραγράφου.
Αποτελεί τη βάση (κεντρικό άξονα) όπου οικοδομείται η υπόλοιπη παράγραφος.
Είναι συνήθως η πρώτη ή η δεύτερη περίοδος της παραγράφου.
Στο γράψιμο το πρώτο βήμα είναι να διαλέξετε τι θα περιλάβετε στην παράγραφό σας
και τι θα αποκλείσετε. Πρέπει να διατυπώσετε με σαφήνεια τη θεματική σας πρόταση,
που θα περιορίζει και θα κάνει πιο συγκεκριμένο το θέμα σας. Να εκφράζει με
σαφήνεια, ακρίβεια και συντομία την κύρια ιδέα της παραγράφου. Μια τέτοια πρόταση
είναι ασφαλής οδηγός τόσο για σας όσο και για τον αναγνώστη σας και δείχνει τι θα
περιλάβει η παράγραφός σας.
Τρόποι έναρξης μιας θεματικής πρότασης
• «Λίγοι θα διαφωνήσουν με την άποψη ότι…»
• «Είναι γνωστό ότι…»
• «Δεν υπάρχει αμφιβολία..»
• «Είναι κοινός τόπος..»
• «Θα ήταν πλάνη, αν υποστήριζε κανείς ότι…»
• «Είναι γεγονός ότι…»
• «Είναι σαφές ότι…»
• «Αν ευρύνουμε την παρατήρησή μας…»
• «Κοινοτoπία τείνει να αποτελέσει η άποψη…»
• «Είναι ευρύτατα εδραιωμένη η άποψη….»
• «Δύσκολο, αν όχι αδύνατο, θα ήταν να ανατεθεί κανείς στην άποψη…»
• «Ελάχιστοι θα μπορούσαν να αρνηθούν ότι ..»
• «Αποτελεί πραγματικότητα το γεγονός ότι…»
• «Κατά κοινή ομολογία…»
• «Υποστηρίζεται συχνά ότι…»
• «Λέγεται συχνά ότι…»

Συνδετικές λέξεις – φράσεις που συνδέουν τη θεματική πρόταση με τις λεπτομέρειες
«Ειδικότερα…»
• «Πράγματι…»
• «Πιο συγκεκριμένα…»
• «Αναλυτικότερα…»
• «Γι΄ αυτό λοιπόν…»
• «Με άλλα λόγια…»
• «Φυσικά…»
• «Βέβαια…»
• «Αναντίρρητα…»
• «Έτσι..»
• «Οπωσδήποτε…»
• «Αρχικά…»
• «Στην περίπτωση αυτή…»
• «Αυτό ισχύει στο μέτρο που….»
• «Είναι αλήθεια ότι…»
• «Η διαπίστωση αυτή δεν αποτελεί
• λεκτική υπερβολή»
• «Εκείνο που έχει ιδιαίτερη σημασία…»
• «Με αφετηρία τη θέση αυτή…»
• «Κατά συνέπεια είναι ανάγκη…»
• «Σε μια τέτοια περίπτωση….»
• «Στο πλαίσιο αυτό κατανοούμε…»
• «Με δεδομένα τα παραπάνω δεν εκπλήσσει το γεγονός ότι…»

Β. Λεπτομέρειες
Οι άλλες προτάσεις που αναπτύσσουν επαρκώς την ιδέα της θεματικής πρότασης.
Στηρίζουν και τεκμηριώνουν τη θεματική πρόταση. Διασαφηνίζουν, αιτιολογούν,
παρουσιάζουν τα αποτελέσματα, ώστε να εξασφαλίζεται η επαρκής ανάπτυξη της
ιδέας που προβάλλεται στη θεματική.
Ο ρόλος των λεπτομερειών: Αν εξαιρέσουμε τη θεματική πρόταση κάθε πρόταση
μέσα σε μια καλή παράγραφο μπορεί να ταξινομηθεί σε δύο ομάδες : τις βασικές και
τις βοηθητικές. Κάθε βασική πρόταση υποστηρίζει άμεσα την κύρια ιδέα της
παραγράφου παρέχοντας στον αναγνώστη κάτι καινούργιο γι’ αυτήν. Κάθε βοηθητική
πρόταση υποστηρίζει έμμεσα τη βασική πρόταση στην οποία ανήκει αναπτύσσοντάς
την και καθιστώντας την ευκολονόητη και επιπλέον υποστηρίζει έμμεσα τη θεματική
πρόταση βοηθώντας τη βασική πρότασή της ν’ αναπτύξει την κύρια ιδέα.
Γ. Κατακλείδα
Το γενικό συμπέρασμα που ολοκληρώνει όσα έχουν αναλυθεί στις λεπτομέρειες.
Συγχρόνως, προετοιμάζει τη μετάβαση στην επόμενη παράγραφο. Η πρόταση
κατακλείδα πρέπει να θυμίζει στον αναγνώστη την κύρια ιδέα της παραγράφου.
Παρατηρήσεις
Η κατακλείδα πρόταση ή περίοδος είναι προαιρετική
Για να εκπληρώσει το ρόλο της, χρειάζεται να είναι σύντομη, περιεκτική και σαφής.
Ενδεικτικοί τρόποι έναρξης της περιόδου κατακλείδας
• «Αβίαστα, λοιπόν, συνάγεται το συμπέρασμα…»
• «Συνοψίζοντας μπορούμε να επισημάνουμε…»
• «Γίνεται, επομένης, εύκολα αντιληπτό…»
• «Εύκολα, λοιπόν, μπορεί ο καθένας να συμπεραίνει…»
• «Από τη μέχρι τώρα αποδεικτική διαδικασία γίνεται φανερό…»
• «Εύκολα, λοιπόν, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα…»
• «Συμπερασματικά, έχει καταστεί σαφές…»

ΑΡΕΤΕΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ

Για να διασφαλιστεί «ολοκληρωμένη» παράγραφος πρέπει να υπάρχουν:
1. Σαφής σκοπός
Σαφής είναι ο σκοπός της παραγράφου, όταν διατυπώνεται με καθαρότητα στη
θεματική πρόταση και καθορίζει την ανάπτυξη της παραγράφου.
Η σωστή διατύπωση ενός σκοπού σε μια θεματική πρόταση επιτυγχάνεται με
συγκεκριμενοποίηση του σκοπού της παραγράφου
Παράδειγμα
Η Θ.Π. «Η παρακολούθηση τηλεοπτικών προγραμμάτων βλάπτει» δεν έχει σαφή
σκοπό. Αν θελήσω να αναπτύξω το θέμα της δεν θα ξέρω τι να πρωτογράψω. Πρέπει
λοιπόν να συγκεκριμενοποιήσω το στόχο μου. Η Θ.Π. «Η πολύωρη και άκριτη
παρακολούθηση τηλεοπτικών προγραμμάτων ενέχει τον κίνδυνο πνευματικής
αλλοτρίωσης του τηλεθεατή» είναι σαφώς πιο συγκεκριμένη και σαφής Θ.Π.

2. Επαρκής ανάπτυξη
Αναφέρεται στο πληροφοριακό υλικό με το οποίο διασαφηνίζεται ή αποδεικνύεται η
κύρια ιδέα της παραγράφου κατά τρόπο πειστικό. Επαρκής θεωρείται η ανάπτυξη της
παραγράφου που παρέχει σφαιρική, έγκυρη και ολοκληρωμένη πληροφόρηση στον
αναγνώστη.
Η πληρότητα της παραγράφου προϋποθέτει:
• Συγκέντρωση αξιόλογου και επαρκούς αποδεικτικού υλικού.
• Αποφυγή τεχνητής διόγκωσης του γνωστικού υλικού με πλατειασμούς,
ταυτολογίες και επαναλήψεις λεκτικές ή νοηματικές.
Η ακόλουθη παράγραφος είναι ανεπαρκώς αναπτυγμένη:
Η εξαχρείωση των ηθών στο δημόσιο βίο είναι βασική αιτία της περιθωριοποίησης των
νέων. Πράγματι, η εξαχρείωση των ηθών στο δημόσιο βίο παρεμποδίζει τη δημιουργία
προτύπων, τα οποία θα αποτελούν δείκτες ορθής συμπεριφοράς για τους νέους
ανθρώπους.
Μπορεί να αποκτήσει επάρκεια, αν συμπληρώσουμε τα ακόλουθα:
Βρισκόμαστε κυριολεκτικά μπροστά σε μια κατάλυση του δημόσιου ήθους, που οδηγεί
μαθηματικά το νέο άνθρωπο σε καθολική στάση αμφισβήτησης και έλλειψης σεβασμού
προς κάθε φόρμα ζωής. Αντίδραση «φυσιολογική», όταν αυτοί στους οποίους είναι
εμπιστευμένες οι αναγκαίες για τη διατήρηση της κοινωνικής ευπρέπειας και συνοχής
φόρμες τις καταστρατηγούν και τις εξευτελίζουν και μάλιστα απροκάλυπτα και
βάναυσα.

3. Ενότητα
Εξασφαλίζεται όταν οι λεπτομέρειες της παραγράφου (πληροφορίες, παραδείγματα,
σχόλια, ιδέες … ) έχουν άμεση ή έμμεση συνάφεια με το σκοπό της θεματικής περιόδου.
Γι΄ αυτό σε μια παράγραφο αναπτύσσεται ένα μόνο επιμέρους θέμα, αυτό που
δηλώνεται στη θεματική περίοδο.
Για να επιτευχθεί η ενότητα της παραγράφου πρέπει:
• να κατανοείται η κύρια ιδέα της θεματικής πρότασης.
• να αναζητούνται οι λεπτομέρειες εκείνες που έχουν λογική συνάφεια με το σκοπό
της θεματικής πρότασης και τον στηρίζουν πειστικά.
• να αποκλείονται όσες λεπτομέρειες απομακρύνονται από το κεντρικό ζητούμενο –
σκοπό της παραγράφου ή είναι ασήμαντες.
Στην ακόλουθη παράγραφο τα υπογραμμισμένα σημεία παραβιάζουν την αρχή της
ενότητας.
Η ιστορία καλλιεργεί και αναπτύσσει τις ανώτερες νοητικές λειτουργίες. Η
διδασκαλία της αναπτύσσει πνευματικά τον άνθρωπο, γιατί καλλιεργεί τη μνήμη με
τη χάραξη γεγονότων, προσώπων και χρονολογιών. τη φαντασία με την
αναπαράσταση και ανασύνθεση σκηνών και γεγονότων της ζωής του παρελθόντος.
την αντικειμενική κρίση με την αμερόληπτη εκτίμηση και χαρακτηρισμό πραγμάτων,
καταστάσεων και προσώπων. τη νόηση, προσφέροντας ευκαιρίες στον άνθρωπο να
κάνει εμβαθύνσεις, διασαφήσεις, συγκρίσεις και να συσχετίζει έννοιες και
συλλογισμούς. διευκολύνει τους πολιτικούς και στρατιωτικούς να σχεδιάσουν τις
συμμαχίες τους.

4. Αλληλουχία Νοημάτων
Οι λεπτομέρειες μιας παραγράφου πρέπει να συνδέονται λογικά, ώστε η μια να
απορρέει από την άλλη. Με την εξασφάλιση λογικής αλληλουχίας ο αναγνώστης
κατανοεί την πορεία της σκέψης και μπορεί να ελέγχει την ορθότητα των ιδεών μας.
Αντίθετα, η έλλειψη λογικής αλληλουχίας οδηγεί σε λογικά χάσματα, αντιφάσεις και
αυθαίρετα συμπεράσματα, που ζημιώνουν την παράγραφο.
Στην ακόλουθη παράγραφος τα υπογραμμισμένα σημεία παραβιάζουν την αρχή της
αλληλουχίας, καθώς το αποτέλεσμα προηγείται του αιτίου.
Η δυτικοευρωπαϊκή κοινωνία είναι μια ανεπτυγμένη κοινωνία. Πράγματι, η
οικονομική της υποδομή είναι τεράστια. Οι κάτοικοι απολαμβάνουν ένα υψηλό βιοτικό
επίπεδο, ενώ κράτος και πολίτης ζουν σε αγαστή συνεργασία. Η βιομηχανία και η
τεχνολογία βρίσκονται σε παγκόσμια πρωτοπορία. Το μέλλον για κάποιον νέο δεν
είναι δυσοίωνο, ενώ η παιδεία λειτουργεί ικανοποιώντας το μεγαλύτερο μέρος των
απαιτήσεων. Περιττό, βέβαια, να τονίσει κανείς ότι, από πολιτική άποψη, η Δυτική
Ευρώπη αποτελεί πρότυπο δημοκρατίας. Δεν είναι άστοχη, λοιπόν, η διαπίστωση ότι η
Δυτικοευρωπαϊκή κοινωνία είναι μια ανεπτυγμένη κοινωνία.
Πώς κατατάσσονται οι λεπτομέρειες
α. από τα γνωστά στα άγνωστα,
β. από τα εύκολα στα δύσκολα,
γ. από τα λιγότερο σπουδαία στα περισσότερο σημαντικά ή το αντίστροφο,
δ. με χρονολογική σειρά

5. Συνοχή
Είναι η εκφραστική σύνδεση των νοημάτων, δηλαδή η κατάταξη των λεπτομερειών με
τη χρήση κατάλληλων συνδετικών λέξεων ή φράσεων, ώστε να είναι εφικτή η
παρακολούθηση του προβληματισμού του συγγραφέα.
Τρόποι που εξασφαλίζουν συνοχή στην παράγραφο:
Αντωνυμίες: Η χρήση αντωνυμιών ως συνδετικών αρμών νοημάτων αποτελεί έναν
από τους πιο φυσικούς τρόπους σύνδεσης λεπτομερειών. Οι αντωνυμίες αναφέρονται
σε προσδιοριζόμενα ουσιαστικά προηγούμενων προτάσεων ή περιόδων.
Μεταβατικές – διαρθρωτικές λέξεις ή φράσεις:
α) Λέξεις που δηλώνουν χρονική σχέση:
ταυτόχρονα, συγχρόνως, προηγουμένως, ύστερα, έπειτα, στη συνέχεια, αμέσως, τέλος,
κατόπιν, εν τω μεταξύ, αργότερα, τώρα, πριν, ενώ, καθώς, αφότου …
β) Λέξεις ή φράσεις που δηλώνουν πρόθεση, ομοιότητα, αναλογία, συμπλήρωση:
επιπλέον, επίσης, ακόμα, επιπροσθέτως, παράλληλα, εξάλλου, εκτός απ΄ αυτό,
συμπληρωματικά, κοντά σ΄ αυτό, ας σημειωθεί ακόμη ότι, δεν πρέπει να λησμονούμε
ακόμη ότι, θα αποτελούσε παράλειψη αν…
γ) Λέξεις ή φράσεις που δηλώνουν αντίθεση – εναντίωση:
ωστόσο, αντίθετα, εντούτοις, παρόλο που, αντίστροφα, απεναντίας, μολαταύτα,
άλλωστε, ακόμα και αν, μολονότι, παρ΄ όλα αυτά, σε αντίθεση μ΄ αυτό, Δε συμβαίνει όμως
το ίδιο κ.λ.π.
δ) Λέξεις ή φράσεις που εισάγουν επεξήγηση:
με άλλα λόγια, ειδικότερα, αυτό σημαίνει ότι, δηλαδή, συγκεκριμένα, σαφέστερα, μια
διευκρίνιση στο σημείο αυτό είναι απαραίτητη, για να γίνει πιο σαφές, ακριβέστερα…
ε) Λέξεις ή φράσεις που δηλώνουν συμπέρασμα ή σχέση αιτίου – αποτελέσματος:
επομένως, συνεπώς, συμπερασματικά, άρα, επιλογικά, κατά συνέπεια, όπως προκύπτει,
ανακεφαλαιώνοντας γι΄ αυτό το λόγο, αυτό οφείλεται σε, αυτό έχει ως αποτέλεσμα, για
τους παραπάνω λόγους ….
στ) Λέξεις ή φράσεις που δηλώνουν τοπική σειρά ή σχέση:
εδώ, εκεί, κοντά, μακριά, στο σημείο αυτό, μέσα έξω ….
η) Λέξεις ή φράσεις που δηλώνουν έμφαση ή βεβαιότητα:
πράγματι, ιδιαίτερα, ξεχωριστά, αξίζει να τονιστεί, ιδιαίτερα σημαντικό θεωρείται,
εκείνο που προέχει, είναι αξιοπρόσεκτο ότι, προπάντων, ειδικά, περισσότερο, το
κυριότερο όμως είναι, αναντίρρητα, είναι σαφές, είναι γεγονός, οπωσδήποτε, βέβαια,
φυσικά ….
θ) Λέξεις ή φράσεις που δηλώνουν διάζευξη:
ή – ή, είτε – είτε, ούτε – ούτε
Επανάληψη λέξεων – κλειδιών:
Πιο συγκεκριμένα, επαναλαμβάνουμε λέξεις – κλειδιά από πρόταση σε πρόταση
π. χ. το αντικείμενο μιας πρότασης γίνεται υποκείμενο της επόμενης. Δεν είναι
απαραίτητο η λέξη να είναι η ίδια. μπορεί να είναι μια συνώνυμη
π.χ. συνέπειες = αποτελέσματα
Συγγένεια – συνάφεια των νοημάτων:
Πολλές φορές τα νοήματα ανάμεσα σε δύο προτάσεις σχετίζονται τόσο στενά μεταξύ
τους, ώστε να κρίνεται περιττή η τεχνητή μετάβαση με διαρθωτικές λέξεις ή φράσεις.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: