ΙΠΠΟΤΙΚΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΑ

Τα ιπποτικά μυθιστορήματα είναι ποιήματα με περιεχόμενο ερωτικό και ιπποτικό,

στίχο ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο και γλώσσα που τείνει προς τη λαϊκή. Ορισμένα από

αυτά αποτελούν διασκευές δυτικών έργων, γεγονός που δείχνει πόσο αυξήθηκε η

επίδραση της δυτικής Ευρώπης στον βυζαντινό πολιτισμό μετά την επέκταση των Φράγκων

στην ανατολή. Τα ιπποτικά μυθιστορήματα δημιουργήθηκαν κατά την περίοδο

από το 13ο έως τον 15ο αιώνα.

Οι επιδράσεις στα μυθιστορήματα αυτά είναι ποικίλες:

– φραγκικές (ερωτισμός, μονομαχίες, περιπέτεια).

– λόγιες (αναλυτικές περιγραφές τοπίων).

– ανατολικές (στοιχεία παραμυθιού – δράκοι, μάγισσες κτλ.).

– λαϊκές νεοελληνικές (επιδράσεις και παρεμβολές δημοτικών τραγουδιών).

Έχουν διασωθεί πέντε τέτοια μυθιστορήματα: «Λίβιστρος και Ροδάμνη», «Καλλίμαχος

και Χρυσορρόη», «Βέλθανδρος και Χρυσάντζα», «Ιμπέριος και Μαργαρώνα»,

«Φλώριος και Πλατζιαφλώρα». Η υπόθεση όλων αυτών των έργων κινείται στο ίδιο

πρότυπο: δύο ερωτευμένοι νέοι χωρίζουν, όμως, ύστερα από πολλές δυσκολίες, κατορθώνουν

να ξανασμίξουν. Με τα έργα αυτά η νεοελληνική λογοτεχνία ξεπερνά το

ηρωικό ύφος και περιεχόμενο των ακριτικών τραγουδιών και στρέφεται προς το λυρικό

και το ρομαντικό στοιχείο.

ΑΓΟΥΡΟΣ ΠΟΘΟΦΛΟΓΙΣΤΟΣ(Κ.Ν.Λ Α ΛΥΚΕΙΟΥ σελ.62)

Το απόσπασμα αυτό προέρχεται από το μυθιστόρημα Λίβιστρος και Ροδάμνη, που

γράφτηκε τον 14ο αιώνα μ.Χ. Είναι το πιο αντιπροσωπευτικό ιπποτικό μυθιστόρημα

και χαρακτηρίζεται από ποιητική αίσθηση, όμως ταυτόχρονα, είναι το λογιότερο και η

γλώσσα του περιέχει πολλούς αρχαϊσμούς.

Την ιστορία διηγείται ο Κλιτοβός σε μια φίλη του. Της μιλάει για ένα νέο, τον Λίβιστρο,

που ήταν πρίγκιπας και ερωτεύτηκε τη βασιλοπούλα Ροδάμνη. Τη βασιλοπούλα

όμως την έκλεψε ο βασιλιάς της Αιγύπτου, κι έτσι ο Κλιτοβός και ο Λίβιστρος ψάχνουν

να τον βρουν. Στο απόσπασμα οι δύο νέοι κατευθύνονται προς ένα ξενοδοχείο, το οποίο,

όπως τους πληροφόρησε μια μάγισσα, ανήκει στη Ροδάμνη.

Ο Κλιτοβός παίρνει τον Λίβιστρο και φεύγουν. Στο δρόμο ο Λίβιστρος αρχίζει να

μοιρολογεί και να λέει πως όλη η φύση συμπάσχει μαζί του· τα βουνά και οι κάμποι

αναστενάζουν γι’ αυτόν, λένε πως πέρασε από εκεί νέος που καιγόταν από τον πόθο

μιας ωραίας κοπέλας. Τα δάκρυα του Λίβιστρου, σύμφωνα με τα λόγια του, τρέχουν

ποτάμι, οι στεναγμοί του είναι βροντές και η πονεμένη ανάσα του καπνός επάνω στα

βουνά. Μάρτυρας των βασάνων του ο ήλιος και τα σύννεφα τον λυπούνται για τον πόνο

του. Μ’ αυτό τον τρόπο, λέει ο Λίβιστρος, τα βουνά και η άψυχη φύση τον συμπονούν

και συμπάσχουν μαζί του.

Μόλις ο Κλιτοβός άκουσε το Λίβιστρο να μοιρολογά, θυμήθηκε τη δική του αγαπημένη,

τη Μυρτάνη, κι άρχισε κι αυτός το μοιρολόγι. Έλεγε για τα βάσανα που τραβούσε

εξαιτίας της αγάπης που έτρεφε για μια ωραία κόρη. Απ’ αυτήν την αιτία έφυγε από

τη χώρα του και ξενιτεύτηκε. Τώρα διηγείται πως οι πόνοι του είναι πολλοί όπως τα δέντρα,

οι θλίψεις του είναι μεγάλες σαν τα λειβάδια, τα δάκρυά του κυλούν ποτάμι και οι

στεναγμοί του μοιάζουν με βουνά. Οι χτύποι της καρδιάς του είναι τόσο δυνατοί, που

δεν αφήνουν τ’ αηδόνια να κελαηδήσουν. Κοίταξε τι συμφορά, λέει το αηδόνι, τι τραβάει

ένας νέος για την αγάπη μιας κόρης -μοιάζει αιχμάλωτος, ξένος σε ξένους τόπους.

Στο απόσπασμα αυτό φαίνεται καθαρά η επίδραση της δημοτικής ποίησης. Κι αυτό

δεν είναι τυχαίο. Όταν ο άγνωστος σε μας ποιητής του μυθιστορήματος έγραψε αυτό

το απόσπασμα, είχε υπόψη του ένα δημοτικό τραγούδι της εποχής του, το οποίο μάλιστα  Π

χρησιμοποίησε, παρεμβάλλοντάς το στο δικό του ποίημα. Το δημοτικό αυτό τραγούδι είναι το εξής:

«Άγωρος μυριοφλόγιστος, ξένος εκ τα δικά του,

τον εκαταβασάνισε κόρης ωραίας αγάπη,

έφυγεν εκ την χώραν του και από τα γονικά του,

και εις ξένον τόπον περπατεί και αιχμάλωτος διαβαίνει.

Πόνους του κλαίουν τα δέντρα, θλίψες του τα λιβάδια.

Και ποταμοί τα δάκρυα του, βουνά τους στεναγμούς του.

Αηδόνιν εις την στράταν του να κιλαδή να λέγει

και οι πόνοι της καρδίας του και οι αναστεναγμοί του

σιγίζουν το να μη λαλεί καρδιόφωνον κρατούσι».

Αν το συγκρίνουμε το ιπποτικό μυθιστόρημα του Λίβιστρου καταλαβαίνουμε αμέσως

πως ο συγγραφέας του αντέγραψε αυτούσιο το δημοτικό τραγούδι στους στίχους

19-27. Ταυτόχρονα έκανε ορισμένες αλλαγές προς το χειρότερο: α) Τοποθετώντας

λόγιες λέξεις στη θέση λαϊκών («ηγείται» αντί «καλούν», «τας λιβαδίας» αντί «τα λιβάδια

») β) Τονίζοντας ακόμη περισσότερο το υπερβολικό στοιχείο («κτύποι» αντί «πόνοι»,

«βροντοαναστεναγμοί» αντί «αναστεναγμοί» γ) Ο υπερβολικός τόνος ενισχύεται ακόμη

περισσότερο με την παρομοίωση: «πόνους του ηγείται τα δεντρά… βουνά τους στεναγμούς

του» (στ. 23-24). Όλα αυτά τα στοιχεία δεν υπήρχαν στο δημοτικό τραγούδι

και λειτουργούν κατά βάση αρνητικά.

Όμως στοιχεία από το παραπάνω δημοτικό τραγούδι χρησιμοποιεί ο συγγραφέας

του «μυθιστορήματος» και στο πρώτο, μέρος του αποσπάσματος (στ. 7-14). Συνολικά

πάντως, είναι ξεκάθαρο ότι το μυθιστόρημα από άποψη αισθητική είναι κατώτερο από

το αντίστοιχο δημοτικό τραγούδι. Στο «μυθιστόρημα» ο θρήνος των δύο νέων δεν πείθει,

γιατί ο άγνωστος σε μας συγγραφέας δεν είχε το ταλέντο και τη γνώση, ώστε να

προσεγγίσει το αισθητικό αποτέλεσμα που πετυχαίνει με άνεση ο λαϊκός ποιητής.

1.Σκοπός του ποιήματος είναι η περιγραφή των βασάνων και του ψυχικού πόνου

δύο ερωτευμένων νέων. Αυτό πετυχαίνεται με τη χρήση πολλών εκφραστικών μέσων,

τα οποία όμως δημιουργούν την εντύπωση ότι το ποίημα είναι φορτωμένο

με πολλά «στολίδια». Έτσι το αποτέλεσμα είναι αντίθετο από το αναμενόμενο· ο

πόνος των νέων φαίνεται υπερβολικός, σχεδόν αστείος.

2. Γλώσσα: Το απόσπασμα αυτό είναι γραμμένο σε μια γλώσσα που έχει στοιχεία

λόγια, αλλά και στοιχεία της δημοτικής. Έτσι αρχαϊκοί τύποι όπως «ηρξάμεθα»,

«ήρξατο», βρίσκονται μαζί με λαϊκές λέξεις, όπως «πάσχουν», «κάμποι και μυριόθλιβος

». Η μείξη ανομοιόμορφων στοιχείων όμως δεν είναι επιτυχημένη.

3. Εικόνες: Αναστενάζουν τα βουνά… και αντίς μου αναστενάζουν» κτλ.

Οι εικόνες είναι πολλές και σε ορισμένα σημεία πετυχαίνουν ένα θετικό αποτέλεσμα

«τα σύννεφα εσπεπάζαν τον, τους πόνους του ελυπούντο».

4. Παρομοιώσεις: Είναι και αυτές πολλές.

«Τα δάκρυα του είχεν ποταμούς, βροντάς τους στεναγμούς του»

«Πόνους του ηγείται τα δέντρα, θλίψεις τας λιβαδίας,

και ποταμούς τα δάκρυα του, βουνά τους στεναγμούς του».

Όμως η χρήση αυτών των παρομοιώσεων οδηγεί σε ανεπιθύμητα αισθητικά αποτελέσματα

-υπάρχει σ’ αυτές τόση υπερβολή, που το σύνολο φαίνεται αστείο.

5. Προσωποποιήσεις: Κυριαρχούν σε όλο το απόσπασμα, όμως η υπερβολική

χρήση τους φέρνει, όπως και με τις παρομοιώσεις, αρνητικά αποτελέσματα. (κοίτα

στίχους: 3-7, 11-12, 25-29).

Ποια χαρακτηριστικά του δημοτικού τραγουδιού μπορείτε να βρείτε στο

απόσπασμα;

Απάντηση:

Το απόσπασμα αυτό παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με τα δημοτικά τραγούδια, ου

είναι οι εξής:

α) Ο ιαμβικός δεκαπεντασύλλαβοςστίχος:

Στίχος 3: Ανα / στενά / ζουν τα βουνά, // πάσχουν / δι’ εμεν / οι κάμποι

Τονισμός: υ -΄ υ -΄ υ -΄ υ -΄ υ -΄ υ -΄ υ -΄ υ

Αριθμός συλλαβής: 1 2  3 4   5 6  7 8 (α ημιστίχιο) 9 10    11 12 13 14 15(β ημιστίχιο)

β) Ο ανθρωπομορφισμός, που κάνει δυνατή τη συμμετοχή της φύσης στα βάσανα

των παλικαριών:

«Αναστενάζουν τα βουνά, πάσχουν δι εμέν οι κάμποι,

θρηνούσι τα παράπλαγα, βροντούσι τα λιβάδια·

Λέγουν: …………………………….»

«τον ήλιον είχε μάρτυραν και εις τόπους μετ’ εκείνον,

τα σύννερα εσκεπάζαν τον, τους πόνους του ελυπούντο».

Υπάρχει επίσης η περίπτωση του αηδονιού, το οποίο χρησιμοποιείται ευρέως στα

δημοτικά τραγούδια και το οποίο παρουσιάζεται να έχει ανθρώπινες ιδιότητες, μιλά,

μεταφέρει μηνύματα κλπ.

γ) Η υπερβολή, ως εκφραστικό μέσο:

(στ. 9) «Τα δάκρυα του είχεν ποταμούν, βροντάς τους στεναγμούς του

καπνόν επάνω εις τα βουνά τον πονοανασασμόν του»

δ) Οι πολλές εικόνες από τη φύση.

ε) Λέξεις χαρακτηριστικές για τα δημοτικά τραγούδια:

παράπλαγα, ράχια, κλεισούρες, πονεμένος, άγουρος, μυριόθλιβος κλπ.

στ) Κοινή είναι η αντίληψη πως ο πόνος του ζωντανού λόγω χωρισμού είναι μεγάλος.

Είναι δύσκολο να παρηγορηθεί κάποιος που χώρισε από αγαπημένο του πρόσωπο.

Θυμόμαστε το δημοτικό τραγούδι που λέει:

«Την ξενιτειά, την ορφανιά, την πίκρα, την αγάπη,

τα τέσσαρα τα ζύγιασαν, βαρύτερα είν’ τα ξένα».

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: