AIDS…Μας αφορά όλους!

Ενημερωθείτε .Η πρόληψη σώζει ζωές!Τη δική σας.

Advertisements

Γυναίκα και λογοτεχνία…Η ιστορία μιας δυνατής σχέσης

Από το ρόλο της αναγνώστριας στο ρόλο της συγγραφέως

Της Πέρσας Κουμούτση

Οι γυναίκες έχουν ανακηρυχθεί σε …πρωταθλήτριες στην ανάγνωση της λογοτεχνίας, σύμφωνα με τις σύγχρονες στατιστικές. Εξ ίσου σημαντικός όμως εξελίσσεται και ο ρόλος τους στη συγγραφή της λογοτεχνίας. Τα τελευταία χρόνια, ολοένα και μεγαλύτερος αριθμός γυναικών έχουν περάσει από το ρόλο της αναγνώστριας, στο ρόλο της συγγραφέως, δημιουργώντας το δικό τους, γυναικείο κατά κανόνα, αλλά ιδιαίτερα πιστό κοινό. Που περιμένει τα βιβλία τους και τα διαβάζει. Πώς έγινε αυτή η μεταβολή; Πώς η γυναίκα, από «αδύναμη» ηρωίδα στα έργα της ανδροκρατούμενης λογοτεχνίας του 19ου αιώνα, βρέθηκε να είναι πρωταγωνίστρια και δημιουργός της λογοτεχνίας στη σύγχρονη εποχή; Το ενδιαφέρον κείμενο της συγγραφέως και μεταφράστριας Πέρσας Κουμούτση που ακολουθεί, φωτίζει πλευρές από την πορεία αυτής της αλλαγής, από τον 19ο αιώνα μέχρι σήμερα.Η γυναίκα στη λογοτεχνία του 19ου αιώνα

H λογοτεχνία αντανακλά την κοινωνία και την εποχή κατά τη οποία γράφεται. Τον 19ο αιώνα έως τις απαρχές του 20ου η λογοτεχνία όπως κάθε άλλη πολιτιστική και πολιτική έκφανση είναι ανδρική υπόθεση. Έτσι ο ρόλος της γυναίκας σε αυτή, δε θα μπορούσε παρά να είναι υποδεέστερης σημασίας ή επικουρικός στην καλύτερη περίπτωση. Η λογοτεχνία βρίθει από γυναικείους χαρακτήρες που είναι ανίκανες να αναπτύξουν πρωτοβουλίες πέρα εκείνων του σπιτιού και της οικογένειας, αφού το μόνο που τους επιτρέπεται είναι να κοιτούν τον κόσμο να τους προσπερνά, αλλά όχι να συμμετέχουν ενεργά σε αυτόν. Γυναίκες που τρελάθηκαν, ή πλήρωσαν αδρά το τίμημα του λάθους τους να ενδώσουν στο αμάρτημα του έρωτα, της ίδια της ζωής. Σε αντιπαράθεση όλων αυτών, εξαίρεση και αχτίδα φωτός αποτελεί ο Παπαδιαμάντης με τα γνωστά πεζογραφήματα του στα οποία πρωταγωνιστούν οι γυναίκες διαφορετικές που προκαλούν με την αντισυμβατική και προκλητική για τα ήθη της εποχής συμπεριφορά τους.

20ος αιώνας: Πολιτικά δικαιώματα και αναλφαβητισμός

Το ίδιο εξακολουθεί να συμβαίνει και στις αρχές του 20 αιώνα. και παρότι η ισότητα των φύλων τυπικά αναγνωρίζεται ενώπιον του νόμου λίγο πριν το ’30 ανοίγοντας έτσι το δρόμο για την αναγνώριση των πολιτικών δικαιωμάτων στο γυναικείο πληθυσμό, η γυναίκα κάθε άλλο από ισότιμη του άντρα είναι τελικά. Oι γυναίκες, στην πλειοψηφία τους, εξακολουθούν να είναι αναλφάβητες, ενώ οι συγγραφείς, παιδιά της εποχής τους, απηχούν τις αντιλήψεις της.

Γυναικεία λογοτεχνία στο Μεσοπόλεμο

Στη μεσοπολεμική λογοτεχνία ωστόσο, το τοπίο αρχίζει να αλλάζει. Οι γυναίκες συνεχίζουν να διεκδικούν το δικαίωμα στην αυτεξουσιότητας τους και η παρουσίας της γυναίκας στην πολιτιστική κίνηση της χώρας και ειδικότερα στην λογοτεχνία γίνεται αισθητή και ανθίζει χρόνο με το χρόνο. Οι επίμονες προσπάθειες του γυναικείου κινήματος στα τέλη της δεκαετίας του 30 και το 40 συμβάλλουν τα μέγιστα σε αυτό, όπως επίσης και η λογοτεχνία των Ελληνίδων συγγραφέων της διασποράς. Οι γυναίκες του προσφυγικού πληθυσμού άλλωστε έχουν ήδη δημιουργήσει συλλόγους, εκδίδουν περιοδικά και ζητούν αδιαπραγμάτευτα την αναγνώριση του ρόλου των γυναικών στην κοινωνία, από τη δεκαετία του ’30. Κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου σημειώνεται η πρώτη «μαζική» εμφάνιση γυναικών συγγραφέων στην καθυστερημένη Ελλάδα και στα δύο κύρια είδη της λογοτεχνίας: την Ποίηση και το Μυθιστόρημα. Ανάμεσα στις πρωτοπόρες υπήρξαν η Γαλάτεια Καζαντζάκη, η `Ελλη Αλεξίου, η Μέλπω Αξιώτη, η Διδώ Σωτηρίου στην Πεζογραφία και η Μαρία Πολυδούρη, η Μυρτιώτισσα, η Ζωή Καρέλλη στην Ποίηση.

Η Μεταπολεμική γυναικεία συγγραφική δημιουργία

Παρόλα αυτά η αθρόα παρουσία των γυναικών στη λογοτεχνική παραγωγή της Ελλάδας έρχεται μεταπολεμικά και πιο συγκεκριμένα από το 1950 και έπειτα, αφού τότε εμφανίζονται στα γράμματα δυο γενιές γυναικών, οι περισσότερες από τις οποίες εξακολουθούν να γράφουν και να δημοσιεύουν ως σήμερα. Αν προπολεμικά η γυναίκα που έγραφε λογοτεχνία, όπως και η γυναίκα ως θέμα, με τα ιδιαίτερα προβλήματά της, ήταν γνωστές μόνο σε ένα περιορισμένο κύκλο διανοουμένων, η κατάσταση αυτή άλλαξε στις μεταπολεμικές δεκαετίες. Ένας από τους βασικούς παράγοντες αυτής της αλλαγής ήταν ότι η γυναίκα ολοένα και περισσότερο συμμετείχε στην παραγωγή, και κατά συνέπεια απαιτούσε να διευρύνει τους ορίζοντές της. Εκτός από τις επιστήμες, η λογοτεχνία ήταν ένα από τα πιο προνομιακά πεδία άσκησης της γυναικείας εμπειρίας, της περιγραφής των νέων κοινωνικών ηθών, και της αποτύπωσης των ψυχικών αντιδράσεων της μεταπολεμικής γυναίκας. Τα προηγούμενα χρόνια η γυναίκα αναμίχθηκε ενεργά στην πολιτική, πέρασε δοκιμασίες, συμμετείχε στα κατοχικά ή στον εμφύλιο και διώχθηκε , -ας μη ξεχνάμε ότι πολλές γυναίκες έφυγαν και εγκαταστάθηκαν σε χώρες της δυτικής και της ανατολικής Ευρώπης, ενώ άλλες κλείστηκαν σε στρατόπεδα «πολιτικής ανανήψεως»- , όπως ακριβώς και οι άνδρες που ανήκαν στην αριστερά. Η ποιήτρια Βικτωρία Θεοδώρου ήταν, λ.χ., έγκλειστη στο Τρίκερι, η συγγραφέας παιδικής λογοτεχνίας Άλκη Ζέη έζησε στη Μόσχα, η καθηγήτρια φιλοσοφίας και πεζογράφος Μιμίκα Κρανάκη το 1945 έφυγε για τη Γαλλία, και άλλες πολλές αλλού. Βιώματα από αυτές τις περιπέτειες έχουν καταγραφεί σε πολλά βιβλία προσωπικών μαρτυριών, ποίησης και μυθιστορημάτων.

Η δεκαετία του ’60

Από το 1960 η λογοτεχνία των γυναικών στην Ελλάδα μπαίνει σε μια νέα φάση. Παλαιότερα ταμπού γλώσσα και καταστάσεις αλλάζουν, η παλιά θεματολογία υποσκελίζεται από νέες με σημαία εκείνη της σεξουαλικότητας της γυναίκας που γίνεται και η κύρια πηγή της δημιουργικής της έμπνευσης. Η γυναίκα υψώνει τη φωνή ενάντια στο κατεστημένο, ενάντια στην οικονομική καταπίεση, ακόμα και στο γάμο και όπως είναι πλέον παραπάνω από αισθητική, απαραίτητη, η συμμετοχή της στην παραγωγή, έχει ενεργό ανάμειξη στις αποφάσεις που παίρνονται σε όλες τις βαθμίδες και τις πτυχές της δημόσιας ζωής.

Από το ρόλο της αναγνώστριας στο ρόλο της συγγραφέως

Τα παλιά γυναικεία πρότυπα, σιγά σιγά παύουν να υπάρχουν, γεννιούνται όμως καινούργια, αρκετά από τα οποία είναι όμως αρνητικά, κυρίως γιατί αλυσοδένουν τη σύγχρονη γυναίκα στην κοινωνία της κατανάλωσης. Αυτό που μπορούμε να πούμε ως προς τη λογοτεχνία είναι ότι αφ’ ενός η γυναίκα αντιμετωπίζεται κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα απολύτως ως ίση με τους άνδρες ομότεχνούς της, ενώ μετά το 1990, η σημαντική αύξηση του γυναικείου αναγνωστικού κοινού, επιβάλλει κατά κάποιο τρόπο στην αγορά και την ύπαρξη βιβλίων (κυρίως πεζογραφίας) που να ασχολούνται με ανάλογα θέματα. Κατ’ αυτό τον τρόπο γεννήθηκε μια ευρεία ομάδα αναγνωστριών, σε όλη την Ελλάδα, οι οποίες πολύ εύκολα περνούν από τη θέση του αναγνώστη στη θέση του συγγραφέα, θέλοντας κατά πρώτο λόγο να πουν τη δική τους ιστορία ζωής, να αποκαλύψουν τον δικό τους τρόπο να βλέπουν τον κόσμο.

Επιστροφή στο παλιό ρομαντικό βιβλίο

Σήμερα, η λογοτεχνία στην Ελλάδα θα έλεγα πως βρίσκεται σε σημείο καμπής. Υπάρχει μια τάση μεταστροφής στο παλιό, ρομαντικό βιβλίο, καθώς τα πάντα κατά τη άποψη της έχουν ειπωθεί. Η μεταστροφή αυτή δεν είναι σπασμωδική αλλά πιο στοχαστική, ενώ, σε πολλές περιπτώσεις, αν δεν ξέρεις το φύλο του συγγραφέα δεν μπορείς να το καταλάβεις από το γράψιμό του. Άλλωστε επειδή ακριβώς ορισμένα θέματα, όπως οι ερωτικές σχέσεις, είναι σε μεγαλύτερη ζήτηση, δεν είναι σπάνιο να ασχολούνται με αυτές και άνδρες. Αντίθετα λίγες είναι αυτές που ασχολούνται με το μεταναστευτικό ζήτημα, για παράδειγμα την οικονομική ύφεση και την παγκοσμιοποίηση, καθότι άλλα ‘εμπορικά’ θέματα τα υποσκελίζουν. Όμως αυτό δε συμβαίνει μόνο στην Ελλάδα, αλλά είναι παγκόσμιο φαινόμενο. Επίσης αρκετές από τις νεαρές γυναίκες που γράφουν, θέλοντας να είναι αποκαλυπτικές, διαλέγουν τολμηρά θέματα, με τα οποία καταπιάνονται δύσκολα οι αντίστοιχης ηλικίας άντρες συγγραφείς, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι τα βιβλία δεν διακρίνονται για τη δύναμη, την πρωτοτυπία, την ευαισθησία και τον ενδιαφέροντα χειρισμό της γλώσσας. Δεν είναι μάλιστα τυχαίο ότι η πλειοψηφία των πρωτοεμφανιζόμενων πεζογράφων που βραβεύονται σε λογοτεχνικούς διαγωνισμούς είναι νεαρά κορίτσια!

Πηγή : http://persakoumoutsi.psichogios.gr/

 

You must be logged in to post a comment.

Σεξιστικές διαφημίσεις

Γυναίκες βιαστείτε! Φανείτε χρήσιμες στους άντρες σας ράβοντάς τους τα ρούχα!

«Φανταστείτε έναν κόσμο χωρίς αυτήν…» Διαφήμιση ασφαλιστικής εταιρείας που… υπολογίζει πόσα δολάρια «κοστίζουν» οι υπηρεσίες τις γυναίκας στο σπίτι (μαγείρεμα, καθάρισμα κτλ.)

«Αν ο άνδρας σου ανακαλύψει ότι δεν διαλέγεις τον καλύτερο καφέ τότε…». Η εικόνα μιλάει από μόνη της.

6.Η άποψη ότι γυναίκα και μαγείρεμα είναι έννοιες άρρηκτα συνδεδεμένες μεταξύ τους, λανσάρεται- αρκετά ωμά θα λέγαμε- μέσω της παραπάνω διαφήμισης της Kenwood. Το μηχάνημα Chef λοιπόν, κάνει τα πάντα εκτός από το να μαγειρεύει. Αλλά ποιος νοιάζεται; Για αυτό έχουμε τις γυναίκες! Το συγκαταβατικό χαμόγελο στα χείλη της γυναίκας και το κλασικό χάρτινο καπέλο του σεφ, συνεισφέρουν και αυτά με την σειρά τους στην υποτιθέμενη αποδοχή της παραπάνω πρότασης από το γυναικείο φύλο.

7.«Είναι καλό να έχεις μια γυναίκα στο σπίτι». Από μόνη της η φράση παραπέμπει σε… κατοικίδιο. Βλέποντας όμως παράλληλα και την μακάβρια φωτογραφία συνειδητοποιούμε ότι πρόκειται για την πιο αλλόκοτη σεξιστική διαφήμιση που κυκλοφόρησε ποτέ. Για να καταλάβουμε τι ακριβώς διαφημίζει, θα πρέπει να διαβάσουμε τα… ψιλά γράμματα: «Μπορεί να ήταν «γυναίκα –τίγρης», αλλά ο ήρωας μας δεν χρειάστηκε καν να πυροβολήσει για να την ρίξει στο πάτωμα. Με ένα βλέμμα στο Mr. Leggs παντελόνι του, ήταν έτοιμη να γίνει χαλί να την πατήσει…..». Ναι λοιπόν, με ένα καλοσιδερωμένο παντελόνι Mr. Leggs, ακόμα και οι πιο ατίθασες γυναίκες γίνονται… χαλί και μάλιστα τιγρέ!

ΣΕΞΙΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ

Παρά τις διαμαρτυρίες αρκετών, σήμερα η ισότητα των δύο φύλων μοιάζει δεδομένη. Δεν είναι τυχαίο ότι η κοινή γνώμη τάσσεται αυτόματα κατά της όποιας σεξιστικής αναφοράς μπορεί να περιέχεται σε δηλώσεις δημόσιων προσώπων, καλλιτεχνών και πολιτικών. Η διαφήμιση από τότε που στα –πρώτα μεταπολεμικά χρόνια- ανακάλυψε στο γυναικείο πληθυσμό τη δυνατότητα διπλασιασμού του καταναλωτικού κοινού φροντίζει ιδιαίτερα να θωρακίζει το προφίλ της ανεξάρτητης γυναίκας. Ωστόσο, δεν ήταν πάντα έτσι, αφού δεν ήταν λίγα τα χρόνια κατά τα οποία οι διαφημιστές προτιμούσαν να τονώνουν την ανδρική εντύπωση περί ανωτερότητας. Πάρτε μια γεύση από τις δέκα τέσσερις vintage διαφημιστικές καταχωρήσεις .

   1. “Blow in her face and she’ll follow you anywhere.” Ελληνιστί, «Φύσα τον καπνό στο πρόσωπό της και θα σε ακολουθεί παντού». Το μότο αυτό πρωτοεμφανίστηκε το 1960 από την αμερικάνικη εταιρεία Tipalet και έμεινε στην ιστορία ως ένα από τα πιο φαλλοκρατικά συνθήματα σε διαφήμιση εκείνης της περιόδου. Πιθανότατα να αποτέλεσε και προπομπό του σαφέστατου υπονοούμενου που χρησιμοποιούν ακόμα και σήμερα άντρες και γυναίκες.
5. Μεταφράζουμε αυτολεξεί και βγάλτε μόνοι σας συμπεράσματα: «Γυναίκες. Παρατηρήστε αυτήν την διαφήμιση προσεχτικά. Κυκλώστε τα αντικείμενα που θέλετε για τα Χριστούγεννα. Δείξτε την στον άντρα σας. Αν δεν πάει αμέσως στο κατάστημα για να τα πάρει, κλάψτε λίγο. Όχι πολύ. Λιγουλάκι. Θα πάει, θα πάει». Ακολουθούν φωτογραφίες από μίξερ, φρυγανιέρα, βραστήρα, τοστιέρα, και άλλα κουζινικά σκεύη και η επίκαιρη λόγω εορτών διαφήμιση συνεχίζεται: «Άντρες. Παρατηρήστε καλά αυτήν την διαφήμιση. Διαλέξτε ότι θέλει η γυναίκα σας. Πηγαίνετε να το αγοράσετε. Πριν αρχίσει να κλαίει».
3. Την εποχή που η Del Monte δεν έφτιαχνε μόνο κομπόστες και δεν εισήγαγε μπανάνες, φρόντιζε να υποβιβάζει προκλητικά τον γυναικείο πληθυσμό με διαφημίσεις όπως η παραπάνω. Ναι, αυτή η κέτσαπ ήταν τόσο εύκολη στο άνοιγμα που ακόμα και μία – αδύναμη, ‘ανόητη’ και ντελικάτη– γυναίκα θα μπορούσε να την ανοίξει.

Τρόποι ανάπτυξης παραγράφου


1.    Αιτιολόγηση
θεματική περίοδος
Περιέχει τη θέση του συγγραφέα που είναι έτσι διατυπωµένη, ώστε να µας παρακινεί να ρωτήσουµε «γιατί».
λεπτομέρειες
Παρατίθενται λογικά επιχειρήματα που επιβεβαιώνουν τη θέση του συγγραφέα. Υπάρχουν λέξεις που δηλώνουν αιτιολόγηση
κατακλείδα
Διατυπώνεται κάποιο γενικό συμπέρασμα
2.    Αναλογία (Η έννοια του θέματος παραβάλλεται με μια άλλη, πιο γνωστή και φαινομενικά άσχετη, προκειμένου να διασαφηνιστεί. Πρόκειται ουσιαστικά για μια εκτεταμένη παρομοίωση)
θεματική περίοδος
Εισάγεται η αναλογία (με μεταφορά ή παρομοίωση)
λεπτομέρειες
Παρουσιάζονται οι ομοιότητες ανάμεσα στις δύο έννοιες.
κατακλείδα
Συμπέρασμα, διαπίστωση, συνόψιση
3.    Παραδείγματα
θεματική περίοδος
διατυπώνεται η θέση που θα διασαφηνιστεί
λεπτομέρειες
Η θεματική περίοδος διασαφηνίζεται ή αποδεικνύεται με παραδείγματα από την καθημερινή ζωή, από την εμπειρία μας, από την ιστορία, τη λογοτεχνία ή ακόμη και επινοημένα 
κατακλείδα
 Διατύπωση γενικού συμπεράσματος
4.    Σύγκριση και αντίθεση
θεματική περίοδος
περιλαμβάνει την κατευθυντήρια ιδέα/ τη βάση προς την οποία θα γίνει η σύγκριση.  Εννοείται ότι αναφέρονται τα συγκρινόμενα μέρη.
λεπτομέρειες
παρουσιάζονται οι μεταξύ τους ομοιότητες ή διαφορές, με δύο τρόπους:
α) ο συγγραφέας εξετάζει κάθε δεδομένο του χωριστά και στο τέλος της παραγράφου δίνει το συμπέρασμα ή την προσωπική του άποψη (ο τρόπος αυτός ονομάζεται «κατά μέλη χωριστά»)
 β) ο συγγραφέας εξετάζει τα δεδομένα του ταυτόχρονα, σε ό,τι αφορά τις ομοιότητες και τις διαφορές τους, και στο τέλος εξάγει το συμπέρασμά του (ο τρόπος αυτός ονομάζεται «ανάπτυξη ένα προς ένα»)
κατακλείδα
περιλαμβάνει το συμπέρασμα της σύγκρισης ή μια γενική κρίση
5.    Ορισμός
Με τον ορισµό εκθέτουµε τα κύρια γνωρίσµατα µιας έννοιας. π.χ.Βάρος ενός σώµατος λέγεται η δύναµη που ασκεί η γη στο σώµα αυτό.
Οριστέα έννοια: Η έννοια που προσδιορίζεται π.χ. βάρος
Γένος: µία ευρύτερη έννοια στην οποία εντάσσεται η οριστέα π.χ. δύναµη
Ειδοποιός διαφορά: Τα χαρακτηριστικά γνωρίσµατα που τη διακρίνουν από τις υπόλοιπες έννοιες που ανήκουν στο ίδιο γένος π.χ …. που ασκεί η γη στο σώµα αυτό.
6.    Διαίρεση
Στην παράγραφο αυτή το όλο χωρίζεται στα μέρη. Αναλύεται το γένος στα είδη με βάση κάποιο ουσιώδες γνώρισμά τους. Συνήθως, η διαίρεση συμπληρώνει τον ορισμό μιας έννοιας.
Μέρη της διαίρεσης:
Διαιρετική βάση:  το κριτήριο στο οποίο στηριζόμαστε για να γίνει η διαίρεση. Η διαιρετική βάση πρέπει να είναι ενιαία.
Διαιρετέα έννοια
Πηλίκο διαίρεσης: Τα μέρη που προκύπτουν.
7.    Αίτιο – αποτέλεσμα
θεματική περίοδος
 Παρουσιάζουμε το γεγονός/ φαινόμενο  που αποτελεί την αιτία του προβλήματος που εξετάζουμε και προϊδεάζουμε για τα αποτελέσματα.
λεπτομέρειες
Στις λεπτομέρειες, είναι
επιβεβλημένο να μην παραθέτουμε απλώς τα αποτελέσματα. Αντιθέτως, οφείλουμε
να τα αναλύουμε/ σχολιάζουμε/ διατυπώνουμε με σαφήνεια.
κατακλείδα
 Διατύπωση γενικού συμπεράσματος

8.    Συνδυασμός μεθόδων
Σε μία παράγραφο μπορεί να συνυπάρχουν διαφορετικοί τρόποι ανάπτυξης. 



Η γλώσσα των πολιτικών και των Μ.Μ.Ε.

Η γλώσσα των πολιτικών και των Μ.Μ.Ε.

Πρόκειται για δύο γλώσσες που δεν διαφέρουν από τις άλλες αργκό ως προς την εξέλιξή τους σε λεξιλογικό και μορφολογικό επίπεδο. Ωστόσο, λόγω της δεσπόζουσας θέσης που κατέχουν οι πολιτικοί και τα Μ.Μ.Ε. στην καθημερινή ζωή, η επιρροή των δύο αυτών ιδιολέκτων στη διαμόρφωση της σύγχρονης γλώσσας θεωρείται εντονότερη από ό,τι η επιρροή άλλων περιορισμένων ιδιολέκτων. Η γλώσσα των πολιτικών μεταδίδεται από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και έτσι έρχεται το κοινό σε επαφή μαζί της. Το όποιο σχόλιο από την πλευρά του μέσου στον λόγο των πολιτικών έχει να κάνει με το περιεχόμενο και όχι με τη μορφή του, και παρόλο που η παρέμβαση από το μέσο είναι αναπόφευκτη, ακόμη και στην απευθείας μετάδοση του πολιτικού λόγου, τα στοιχεία του λόγου αυτού μεταδίδονται ως επί το πλείστον αναλλοίωτα: στερεότυπα, δογματισμοί, συνθηματολογία και αφορισμοί, δυσνόητα σχήματα λόγου και λέξεις που προσδίδουν σοβαροφάνεια, δημοτικισμός που φτάνει στην εκλαΐκευση, ελλειπτικός λόγος, επιθετική διατύπωση με χρήση του πληθυντικού ευγενείας κ.ά. Η χρήση αυτού του παραλλαγμένου κώδικα ομιλίας, της ξύλινης γλώσσας, παρατηρείται εδώ και αρκετές δεκαετίες. Η θέση του πολιτικού στην κοινωνία ως προσώπου-προτύπου και η συνεχής προβολή του από τα Μ.Μ.Ε. σημαίνουν, εκτός από τη μεγάλη απήχηση του πολιτικού στο κοινό, την αναπόφευκτη επίδραση του ξύλινου πολιτικού λόγου στο ίδιο το εκφραστικό οπλοστάσιο της γλώσσας. Η γλώσσα των Μ.Μ.Ε., ή αλλιώς η δημοσιογραφική αργκό, βασίζεται κυρίως στην καθομιλουμένη -στην επίσημη και στη λαϊκή της εκδοχή- και στην πολιτική συνθηματολογία, ενώ αντλεί στοιχεία από τις υπόλοιπες αργκό, τον προφορικό λόγο και την επιστημονική ορολογία, χρησιμοποιεί δε κατά κόρον ξενικά δάνεια, παθητική σύνταξη, μετωνυμίες, μεταφορές, αξιολογική χρήση επιθέτων, απουσία συνδετικών στοιχείων κ.ά. Όσο ελεγχόμενο και αν είναι το περιεχόμενο ενός κειμένου ή μιας εκπομπής ώστε να ανταποκρίνεται στις πολιτικές και αισθητικές αρχές του έντυπου ή ηλεκτρονικού μέσου, διαμορφώνεται εξωτερικά με βάση λίγο-πολύ τα προαναφερθέντα στοιχεία. Η επίδραση που ασκεί η γλώσσα των Μ.Μ.Ε στην καθομιλουμένη είναι τεράστια. Σε ορισμένες περιπτώσεις (π.χ., ενσωμάτωση δάνειων λέξεων και εκφράσεων, σημασιολογικές αλλαγές), η επίδραση αυτή δεν αντιφάσκει με τη «φυσιολογική» εξέλιξη της γλώσσας· άλλοτε, η δημοσιογραφική αργκό προκαλεί μεταβολές και προσαρμογές της γλώσσας στις δικές της ανάγκες, επιβάλλοντας μέχρι και αλλαγές στο συντακτικό και τη γραμματική: το αμετάβατο μέσης διάθεσης ρήμα «διαρρέω» χρησιμοποιείται ως μεταβατικό ενεργητικής διάθεσης -το περιβάλλον του υπουργού διέρρευσε την πληροφορία ότι…- ή, αντιστρόφως, το μέσης φωνής και ενεργητικής διάθεσης μεταβατικό ρήμα «διαπραγματεύομαι» αποκτά παθητική διάθεση – οι μετοχές που διαπραγματεύτηκαν ήταν οι εξής… Σημειωτέον ότι τα Μ.Μ.Ε. δεν μεταδίδουν μόνο τον δημοσιογραφικό λόγο, αλλά ακόμη τον λόγο της διαφήμισης (παρόμοιο σε μορφή και μεθοδολογία με τον δημοσιογραφικό) και ένα πλέγμα από διάφορους άλλους ιδιωματικούς λόγους, απροκάλυπτα ή συγκαλυμμένα, μέσω των διάφορων δημοσιευμάτων ή εκπομπών. Τα Μ.Μ.Ε. αποτελούν έτσι καθρέφτη της σύγχρονης γραπτής και προφορικής γλώσσας. Με τα ιδιαίτερα εκφραστικά μέσα όμως που χρησιμοποιούν, με την επαναληπτικότητα που τα διακρίνει, με την εξέχουσα θέση που κατέχουν στη συνείδηση του κοινού, με την καθημερινή σχέση πομπού-αποδέκτη, είναι και αναμφισβήτητος διαμορφωτής αυτής. Από την πρόσφατη ιστορία μας, τις αρχές της δεκαετίας του ’80, μπορούμε να αντλήσουμε δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα που καταδεικνύουν το μέγεθος της επίδρασης του λόγου των Μ.Μ.Ε. στη γλώσσα: τη χρήση του μονοτονικού από τις εφημερίδες (που απλούστευε και επιτάχυνε την καθημερινή διαδικασία της εκτύπωσης) πριν από την επίσημη εφαρμογή του και τη θεσμική του κατοχύρωση, καθώς και την τεράστια επιρροή που άσκησε ο λόγος και το ύφος των περιοδικών lifestyle, όχι μόνο στην καθομιλουμένη (ιδίως στον τρόπο έκφρασης των νέων), αλλά και στον γραπτό λόγο της τρέχουσας λογοτεχνικής παραγωγής. Οι στερεότυπες εκφράσεις, σε συνδυασμό με την κατάχρηση της -όχι και τόσο πρωτότυπης- μεταφοράς και με την υπερβολή στην έκφραση (προς άγραν τηλεθέασης ή κυκλοφορίας) παράγουν μια «πληθωριστική» γλώσσα και λειτουργούν, τελικά, εις βάρος της ίδιας της πληροφορίας αλλά και των εκφραστικών μέσων της γλώσσας. Έχει ενδιαφέρον ότι σε αυτόν τον γλωσσικό και νοηματικό πληθωρισμό, γίνεται από τα Μ.Μ.Ε. κατάχρηση ακόμη και της μοναδικής λέξης που δεν θα έπρεπε ποτέ να χρησιμοποιείται μεταφορικά: του επιρρήματος «κυριολεκτικά». Φράσεις όπως κυριολεκτικά έπεσαν από τα σύννεφα, ακυρώνουν τη σημασία και τη βαρύτητα της λέξης (εκτός αν αναφέρονται σε αεροπορικό δυστύχημα) και τελικά φτωχαίνουν τη γλώσσα, στερώντας την από ένα ιδιαίτερα ακριβές και γλαφυρό εκφραστικό μέσο. Έτσι, το καθημερινό τηλεοπτικό δελτίο ειδήσεων αποτελεί, ανεξαρτήτως του περιεχομένου του, «απίστευτη ταλαιπωρία για χιλιάδες τηλεθεατές» ενώ οι πραγματικές ειδήσεις, κρυμμένες πίσω από κραυγαλέους και, ταυτόχρονα, χιλιοειπωμένους τίτλους, δύσκολα κατορθώνουν να διεισδύσουν στην αντίληψη των τηλεθεατών, που «καταρρέουν σαν χάρτινος πύργος» στον καναπέ τους.

Και τώρα….μια όμορφη εργασιούλα για τις ελεύθερές μας ώρες!

Greeklish: εργασία για το σπίτι

 Η «αργκό του Διαδικτύου» / greeklish
Κείμενα
Α. Εφόσον τα greeklish κερδίζουν συνεχώς έδαφος στο Διαδίκτυο, και ήδη φοιτητές και μαθητές λόγω της συχνής χρήσης τους κάνουν γραμματικά, συντακτικά και ορθογραφικά λάθη, κινδυνεύει η ελληνική γλώσσα από αυτά;
«Δεν νομίζω ότι υπάρχουν κίνδυνοι για την ελληνική γλώσσα από τα greeklish», δηλώνει στα «Επίκαιρα» ο κ. Σάββας Τσοχατζίδης, καθηγητής στο Τμήμα Φιλολογίας  Γλωσσολογίας. Διευκρινίζει, μάλιστα, ότι η θέση του Τομέα Γλωσσολογίας για το συγκεκριμένο θέμα είναι η ακόλουθη: «Οι γλώσσες κινδυνεύουν όταν χάνουν τους ομιλητές τους. Αφού τα greeklish δεν έχουν ως αποτέλεσμα το να σταματήσουν αυτοί που τα χρησιμοποιούν να μιλούν ελληνικά, δεν κινδυνεύει η ελληνική γλώσσα. Δηλαδή οι γλώσσες παύουν να υπάρχουν όταν δεν έχουν ομιλητές, άσχετα από το τι γραφικό σύστημα χρησιμοποιούν οι ομιλητές».
Β. Σύμφωνα με τον κ. Καρκανιά, «το δυστύχημα είναι ότι πολλές φορές εκφράζονται γνώμες από δασκάλους της μορφής “Δεν πειράζει. Και τι έγινε; Τα πράγματα θα επανέλθουν στα κανονικά τους έπειτα από κάποιο χρονικό διάστημα”. Στην πραγματικότητα, όμως, αυτό δεν είναι καθόλου έτσι. Όταν αυτή η τάση έχει εξαπλωθεί και χρησιμοποιείται από πολύ νεαρά άτομα, που αυτή την εποχή μαθαίνουν τη γλώσσα, που θα έπρεπε να εμπλουτίζουν την καθημερινή τους επικοινωνία με νέες λέξεις και εκφράσεις, να βελτιώνουν την ορθογραφία τους, να καταλαβαίνουν την ετυμολογία των λέξεων, τότε είναι πάρα πολύ επικίνδυνη, γιατί είναι δυνατό να δημιουργήσει ύστερα από κάποια χρόνια μια γενιά νέων Ελλήνων, η οποία σε μεγάλο ποσοστό θα εκφράζεται και θα γράφει εντελώς λανθασμένα, ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι θα γράφει με ελληνικό αλφάβητο».
Ερωτήσεις
  1. Ποιο είναι το θέμα που απασχολεί τους δύο επιστήμονες οι γνώμες των οποίων παρουσιάζονται στα παραπάνω κείμενα;
  1. Ποια είναι τα επιχειρήματα με τα οποία υποστηρίζουν τη θέση τους;
  1. Στο δεύτερο κείμενο παρουσιάζεται σε ευθύ λόγο η θέση ενός ειδικού. Παρατηρήστε το ύφος του και καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας. (Πώς θα χαρακτηρίζατε το ύφος του; Παρατηρείτε στο λόγο του ειδικό λεξιλόγιο και εκφράσεις που μαρτυρούν ότι πρόκειται για ειδικό; Είναι δυσνόητος ο λόγος του, όπως θα περιμέναμε ενδεχομένως να είναι ο λόγος ενός επιστήμονα; Μπορείτε να διακρίνετε εκφράσεις που χρησιμοποιούνται στον καθημερινό λόγο; Τελικά, προσπαθήστε να εξηγήσετε γιατί χρησιμοποιεί αυτό το ύφος, γιατί μιλάει έτσι, λαμβάνοντας υπόψη το επικοινωνιακό πλαίσιο)

Previous Older Entries